Giới thiệu về búp bê Edo Kimekomi của Nhật Bản

Edo kakikomi-dolls ti

Búp bê Edo Kimekomi đã xuất hiện từ khoảng 280 năm trước và vẫn được rất nhiều người Nhật Bản yêu thích. Khác với các loại búp bê thông thường, búp bê Edo Kimekomi được làm bằng kĩ thuật kimekomi, tức là người thợ sẽ kẹp vải trang phục của búp bê vào các khe rãnh trên thân búp bê bằng gỗ đã được khắc gọt. Loại búp bê này có kích thước nhỏ gọn nên có thể trang trí trong cả không gian hẹp, phù hợp với kiểu nhà ở Nhật Bản, bên cạnh đó kiểu dáng đẹp mắt nên chúng cũng rất được yêu thích. Nếu bạn yêu thích loại búp bê hãy cùng theo dõi bài viết dưới đây để tìm hiểu về lịch sử, các công đoạn sản xuất búp bê Edo Kimekomi, cũng như một vài sản phẩm búp bê tiêu biểu của Tokyo và Saitama nhé.

Lịch sử của búp bê Edo Kimekomi

Búp bê Edo Kimekomi được sản xuất chủ yếu ở khu vực quận Bunkyo và Taito ở Tokyo, thành phố Saitama và thành phố Kasukabe ở Saitama. Nếu các loại búp bê kimono khác được mặc bộ kimono may sẵn thì búp bê Edo Kimekomi được làm bằng cách khắc các rãnh nhỏ trên mô hình và kẹp vải áo vào các khe rãnh đó.

Nguồn: Kakinuma Ningyo Toko

Búp bê Kimekomi lần đầu được sản xuất tại Nhật Bản cách đây khoảng 280 năm. Khi đó, ông Takahashi Tadashige là người phục vụ tại đền thờ Kamigamo ở Kyoto từ năm 1736 ~ 1741, đã làm một con búp bê từ những mảnh gỗ thừa còn lại sau khi chế tạo công cụ cho lễ hội, và mặc cho búp bê những mảnh vải vụn cắt nhỏ của bộ kimono. Người ta nói rằng nguồn gốc của búp bê Kimekomi bắt nguồn từ đó.

Nguồn: Kakinuma Ningyo Toko

Sau đó, người thợ thủ công chuyển từ Kyoto đến Edo (nay là Tokyo) đã khiến cho kỹ thuật làm búp bê được mở rộng và phát triển, kỹ thuật sản xuất búp bê Kimekomi dần trở thành kỹ thuật đặc trưng của riêng Edo. Cho đến đầu thời kỳ Minh Trị (1868~1912), kỹ thuật khắc gỗ từng chiếc một để làm nguyên mẫu vẫn được áp dụng như trước đó, nhưng vào nửa sau thời Minh Trị, phương pháp sản xuất mô hình bằng cách nhồi đất sét vào khuôn đã ra đời, từ đó mở ra triển vọng sản xuất quy mô lớn. Búp bê Edo Kimekomi đã được Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản công nhận là sản phẩm thủ công truyền thống vào năm 1978. Vào thời điểm đó, cùng với Tokyo, một số khu vực của tỉnh Saitama cũng được công nhận là trung tâm sản xuất búp bê Kimekomi.

Đặc điểm của búp bê Edo Kimekomi

Đặc trưng lớn nhất của búp bê Edo Kimekomi là kỹ thuật trang trí độc đáo. Loại búp bê thông thường sẽ được mặc lên người trang phục kimono may sẵn, nhưng búp bê Edo Kimekomi đặc trưng bởi kĩ thuật kẹp trang phục vào các khe rãnh được khắc trên mô hình. Ngoài ra, búp bê Edo Kimekomi có đặc điểm là khuôn mặt hơi gầy với đường nét mắt và mũi nổi bật. So với vẻ tròn trịa và đầy đặn của búp bê Kyoto, búp bê Edo Kimekomi tạo ấn tượng sắc nét hơn. Các nghệ nhân luôn cố gắng chăm chút cho vẻ ngoài của búp bê Edo Kimekomi đến từng chi tiết, từ đầu đến ngón chân. Mỗi người thợ sẽ có lựa chọn khác nhau về kĩ thuật tạo khuôn mặt và cách phối màu trang phục kimono; do đó, cá tính của người nghệ sĩ cũng sẽ được phản ánh trên búp bê Edo Kimekomi. Đây cũng là một nét đặc trưng vô cùng thú vị, gây ấn tượng cho người nhìn.

Người nghệ nhân sẽ làm riêng phần thân và phần đầu của mô hình búp bê Edo Kimekomi, sau đó sử dụng kĩ thuật gắn ở công đoạn cuối. Mọi thao tác đều được làm thủ công bằng tay nên mỗi con búp bê sẽ mang một biểu cảm khác nhau. Sau đây là 11 công đoạn để chế tác búp bê Edo Kimekomi.

①Tạo phần khung cho phần thân búp bê
Sử dụng đất sét để tạo phần khung cho phần thân búp bê. Làm theo đúng hình ảnh đã được lựa chọn trước đó về kích thước, hình dạng…
②Tạo hình dựa trên phần khung
Đặt phần khung vào khuôn gỗ và đổ lưu huỳnh lỏng để tạo hình gọi là “kama”.
③Đổ đất sét vào tạo hình đã làm
Đổ đất sét (toso), là hỗn hợp của keo và bột gỗ paulownia vào phần khuôn trên để làm thân búp bê.
④Sơn gofun
Chất tạo màu gofun làm từ vỏ sò nghiền mịn, nhào với keo và được đem nấu chảy sẽ được quết lên phần thân búp bê.
⑤Khắc các khe rãnh
Khắc các khe rãnh trên phần thân để giữ trang phục kimono
⑥Thực hiện kĩ thuật kimekomi
Gài trang phục kimono vào các rãnh đã chạm khắc.
⑦Tạo hình đầu búp bê
Sử dụng đất sét toso mịn hơn loại làm thân búp bê và thạch cao để làm phần đầu búp bê
⑧Sơn gofun lên phần đầu búp bê
Quét nhiều lớp gofun lên phần đầu búp bê
⑨Vẽ các đường nét trên khuôn mặt
Dùng bút có đầu cọ mảnh để vẽ mắt và môi. Việc vẽ đường nét khuôn mặt sẽ quyết định chất lượng của búp bê, nên công đoạn này đòi hỏi sự tập trung cao độ và tay nghề của người thợ.
⑩Gắn tóc cho búp bê
Dán tóc vào các rãnh đã được khắc ở vị trí cấy tóc cho búp bê.
⑪Gắn phần thân và đầu búp bê vào nhau
Dùng keo gắn phần thân và đầu búp bê đã tạo và đính các đồ trang trí lên

Búp bê Edo Kimekomi ngày nay

Mặc dù đã xuất hiện cách đây 280 năm, nhưng ngày nay búp bê Edo Kimekomi vẫn được rất nhiều người yêu thích. Loại búp bê này có kích cỡ nhỏ gọn có thể trang trí trong cả khoảng không gian hẹp, và đó cũng là lý do nó được nhiều người ưa chuộng dùng làm vật trang trí bởi kích thước vừa vặn trong những ngôi nhà hiện đại.

©Nintendo ・ Creatures ・ GAME FREAK ・ TV Tokyo ・ ShoPro ・ JR Kikaku ©Pokémon

Không chỉ vậy, các sản phẩm búp bê Edo Kimekomi hiện nay cũng có rất nhiều tạo hình mới lạ, thu hút sự quan tâm của rất nhiều người. Trong năm 2019, một sản phẩm hợp tác với bộ phim hoạt hình nổi tiếng hàng đầu Nhật Bản “Pokemon” đã được tung ra thị trường. Với tạo hình theo nhân vật “Pokemon” vốn được yêu thích không chỉ ở Nhật Bản mà còn trên toàn thế giới, búp bê Edo Kimekomi đã có thêm rất nhiều người fan hâm mộ.

Các sản phẩm tiêu biểu

Bộ kit thủ công Amabie (màu xanh nhạt) – Xua tan dịch bệnh!

Bộ kit thủ công Amabie quái vật cổ xưa của Nhật Bản tượng trưng cho điềm lành, chống chọi với thảm họa, xua tan dịch bệnh. Đây là sản phẩm của hãng sản xuất búp bê Mataro, được thành lập từ năm 1919, chuyên sản xuất búp bê Kimekomi Hina và búp bê dành cho ngày bé trai – những sản phẩm thủ công truyền thống đã tồn tại trong suốt 280 năm kể từ thời đại Genbun (1736-1741) trong thời kỳ Edo. Với bộ sản phẩm làm đồ thủ công này, bạn có thể gửi gắm những mong muốn của bản thân vào sản phẩm, khá phù hợp với tất cả mọi người. Bạn cũng có thể mua chúng để làm quà tặng cho những người thân yêu của mình. Ngoài màu xanh nhạt, bộ sản phẩm còn có màu hồng. Bạn nghĩ sao về việc sở hữu một món bùa hộ mệnh độc đáo này?

Đặt mua

Maneki Neko họa tiết kẻ ca rô

Kakinuma Toko, thế hệ thứ hai của hãng sản xuất búp bê Kakinuma, được thành lập vào năm 1950, là một nghệ nhân thủ công truyền thống đã giành được nhiều giải thưởng về sản xuất búp bê sáng tạo từ nguyên bản. Chú mèo đang vẫy tay maneki neko họa tiết ca rô chính là sản phẩm mà người thợ thủ công này đã sáng tạo ra bằng việc sử dụng triệt để kỹ thuật sản xuất búp bê Edo Kimekomi. Maneki neko vốn đã là một vật đem lại may mắn với ý nghĩa “mời gọi mọi người và vận may đến”, nhưng họa tiết ca rô còn thể hiện sự liên tục, không bị gián đoạn; vì vậy chú mèo đặc biệt này còn mang ý nghĩa về sự thịnh vượng, phát đạt.

Đặt mua

▶ Xem thêm các sản phẩm mèo Maneki neko khác

Maneki Neko gửi lời nguyện ước đến các vì sao (chắp tay phía trước)

Giống như sản phẩm trên, chú mèo Maneki neko này cũng là sản phẩm của hãng sản xuất búp bê Kakinuma, với hình ảnh đang chắp tay phía trước trông rất lạ mắt. Tạo hình đáng yêu với đôi mắt ướt đang ngước lên trong tư thế cầu nguyện của chú mèo này sẽ mang đến cho người sở hữu nó gấp đôi “tài vận, hạnh phúc” và “đón thêm nhiều khách hàng”.

Đặt mua

Edo Daruma (cỡ đại) màu đỏ

Búp bê Daruma màu đỏ thuộc dòng búp bê Edo Kimekomi chính thống. Bản thân Daruma đã là một loại bùa may mắn, nay còn được thiết kế với màu đỏ có tác dụng xua đi những điều không may mắn, bệnh tật, tai ương. Màu đỏ cũng là màu sắc đặc trưng, có lịch sử lâu đời nhất so với các màu khác. Hiện nay, màu đỏ vẫn là màu được nhiều người ưa chuộng với ý nghĩa về sự an toàn và may mắn cho gia đình.

Đặt mua

▶ Xem thêm các sản phẩm Daruma khác

Edo Daruma (cỡ đại) họa tiết Yuzen màu vàng kim

Đây là búp bê daruma màu vàng sang trọng sử dụng “Kyo Yuzen”, loại vải kimono cao cấp để phủ bên ngoài. Màu vàng được cho là có tác dụng gia tăng tài lộc, thường được dùng khi muốn cầu mong sự thành công hay làm ăn phát đạt. Mặt sau của Daruma còn có hoa văn lớn nên bạn sẽ thấy Daruma thu hút ở bất kì góc nhìn nào, phù hợp với nhiều không gian trang trí.

Đặt mua

Bài viết liên quan: ▶ Tại sao Daruma lại được xem như vật cầu may ở Nhật? Tìm hiểu nguồn gốc và ý nghĩa của Daruma

Nếu bạn muốn gửi phản hồi về bài viết, hay có ý tưởng muốn chia sẻ, hoặc câu hỏi liên quan đến Nhật Bản, vui lòng chia sẻ trên trang Facebook của chúng tôi!

*Không thể vận chuyển sản phẩm đến một số quốc gia. Vui lòng tham khảo trang web của đại lý bán lẻ để biết thêm thông tin chi tiết.

Thông tin trong bài viết được cập nhật tại thời điểm công bố

You May Also Like