Giới thiệu chi tiết về các sản phẩm thủ công truyền thống của Nhật Bản

traditional-japanese-crafts-guide-thumbnail

Dưới đây là bài giới thiệu chi tiết về các mặt hàng thủ công mỹ nghệ của Nhật Bản được làm ra bởi bàn tay khéo léo và kỹ thuật chế tác của người thợ thủ công Nhật Bản với bề dày lịch sử lâu đời. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giới thiệu tới các bạn những mặt hàng thủ công truyền thống ở khắp mọi miền của nước Nhật, từ những sản phẩm nổi tiếng như kimono, yukata, hay chiếu tatami cho tới những mặt hàng ít được biết đến hơn như búp bê kokeshi, pháo hoa, trò chơi truyền thống kendama, nghệ thuật gấp giấy origami, búp bê daruma, tranh mộc bản, cây cảnh bonsai và những chiếc quạt tròn và quạt gấp. Tất cả những sản phẩm thủ công này đều có thể trở thành những món quà lưu niệm vô cùng thú vị và bản thân chúng cũng là các tác phẩm nghệ thuật tuyêt vời. Chúng tôi hy vọng rằng bài viết này có thể giúp bạn đọc hình dung được vẻ đẹp của những sản phẩm thủ công truyền thống của Nhật Bản.

Các sản phẩm bằng vải được dệt và nhuộm

Kimono

Craftspeople making kimono
dowraik / Shutterstock.com
Woman wearing kimono

Từ thời xa xưa cho tới tận ngày nay, kimono luôn được coi là trang phục truyền thống của người Nhật Bản. Hai loại vải đặc trưng để làm ra trang phục kimono là “Nishijin-ori” (loại vải dệt Nishijin) của Kyoto chủ yếu làm từ lụa và “Kurume-gasuri” (loại vải dệt Kurume) của Fukuoka, làm từ vải cotton. Mặc dù kimono khá giống chiếc áo choàng, nhưng hình dáng của loại áo này có nét đặc trưng riêng, đó là ống tay áo (còn gọi là “sode”) trễ xuống dưới cánh tay. Những chiếc kimono với tay áo dài được gọi là “furisode” và là lễ phục của những cô gái chưa chồng của Nhật Bản. Đây cũng là loại trang phục thường được mặc vào ngày lễ Trưởng thành “Seijinshiki” và dành cho khách khi tham dự các lễ cưới.  

Bất kể nam hay nữ, khi mặc kimono đều phải mặc lớp áo lót “nagajuban” ở bên trong và phải cài một chiếc đai được gọi là “obi” ở quanh eo. Thêm vào đó, để mặc được đúng chiếc áo kimono cần phải có kiến thức đặc biệt về “kitsuke” (cách mặc trang phục kimono). Do đó, nếu bạn muốn mặc một chiếc áo kimono khi tới Nhật Bản, bạn nên đi thuê và nhờ chuyên gia có kiến thức về kitsuke để giúp bạn mặc trang phục này. 

Lưu ý là một trang phục kimono toàn màu đen (bao gồm cả chiếc đai obi) là trang phục thể hiện nỗi buồn có tên là “mofuku” và đây là loại kimono đặc biệt được mặc trong các lễ tang chứ không phải trang phục hàng ngày. Tương tự như vậy, bộ trang phục toàn màu trắng có tên là “shiromuku”, là loại kimono đặc biệt dành cho phụ nữ tại các nghi lễ của đạo Shinto ở các ngôi đền ở Nhật Bản.

Yukata

Woman wearing blue yukata

Điểm khác biệt lớn nhất của yukata so với kimono là ở chỗ bạn có thể mặc trực tiếp yukata mà không cần mặc quần áo lót (nagajuban hay “hadajuban”) như khi mặc kimono. Được làm từ vải cotton, yukata trở nên phổ biến vào khoảng thời gian giữa thời kỳ Edo (1716 – 1829) vì đây là loại trang phục để mặc sau khi ngâm mình trong các bể sento (nhà tắm công cộng) trong những ngày hè nóng nực. Sau đó, yukata dần được ưa chuộng hơn vào thời gian đầu của thời kỳ Minh Trị (1868 – 1912). Một đặc điểm nổi bật nữa là yukata dễ mặc hơn kimono và vì thế, bộ trang phục này thường được sử dụng như trang phục tại các khu nghỉ dưỡng onsen. (Loại trang phục dày hơn được mặc vào các mùa lạnh hơn được gọi là “tanzen”).

Kimono thường được xem như lễ phục còn yukata là loại trang phục thông thường và bạn có thể thấy người Nhật mặc những bộ yukata ra đường. Cần lưu ý điểm khác biệt quan trọng này vì bạn không thể mặc yukata tại một số địa điểm công cộng hoặc khi tham gia các sự kiện yêu cầu mặc lễ phục.

Xem thêm:▶ Yukata và Kimono, những giá trị văn hóa đằng sau trang phục truyền thống Nhật Bản [tsunagu Japan]

Furoshiki (khăn gói quà)

[FUROSHIKI] KEMONODE WHITE (L) / BECOS

Furoshiki là những miếng vải hình vuông làm bằng cotton, nhưng có các kích thước khác nhau từ 45cm (“chuhaba”, cỡ trung bình) cho tới 238 cm (“nanahaba, cỡ đại, đủ để phủ lên một tấm futon). Ngày xưa, những tấm furoshiki cỡ lớn thường được dùng để bọc bên ngoài những đồ nội thất trong nhà. Tuy nhiên, ngày nay chủ yếu furoshiki được dùng để gói quà, như các món đồ ngọt hoặc “shugibukuro” – một loại phong bì đặc biệt để đựng tiền bên trong. Gần đây, người ta đã tìm ra những cách thức gói đồ mới nên còn có những người sử dụng furoshiki để giữ những chai rượu sake, hoặc dùng chúng như những chiếc túi thân tiện môi trường. Điều này khiến furoshiki trở thành một sản phẩm đa năng và vô cùng hữu ích.

Các sản phẩm khác

Bên cạnh các sản phẩm truyền thống kể trên, ở Nhật Bản còn có các kiểu áo kimono dành riêng cho nam giới để mặc vào các dịp khác nhau. “Hakama” thường được mặc vào trong các lễ cưới hoặc sự kiện, còn “jinbei” là loại áo đem lại cảm giác thoải mái và có thể dùng để mặc ra đường và “samue” là loại áo được các nhà sư sử dụng. (Thực ra, phụ nữ cũng có thể mặc hakama và trong thời kỳ Taisho (1912 – 1926), việc kết hợp hakama với những đôi ủng là một xu hướng thời trang kết hợp giữa phong cách Nhật Bản với phương Tây rất thịnh hành tại Nhật Bản). 

Trong quá khứ, “tenugui” (những khắn vải) được sử dụng thay cho khăn tắm bây giờ. Bên cạnh đó, còn có khăn Imabari nổi tiếng thế giới nhờ có chất lượng rất cao, cho dù mới xuất hiện trong thời gian gần đây.

Bài viết liên quan: ▶ 7 sự thật thú vị về khăn tắm Nhật Bản có thể bạn chưa biết

Những sản phẩm kim loại

Dao

 COBALT STAINLESS INTERRUPT 69 LAYER DAMASCUS BEEF SWORD 240MM OAK OCTAGONAL PATTERN-KAKISHIBU FINISH- (Sakai Forged Blades) / BECOS

Những con dao làm bếp là ví dụ điển hình về những dụng cụ cắt của Nhật Bản chất lượng cao. Nhờ kỹ thuật chế tạo tinh xảo, Nhât Bản đã chế tạo ra cả những sản phẩm chất lượng cao khác như “nomi” (đục), “kanna” (cái bào), các loại kéo cho thợ mộc, cuốc và liềm cho công việc đồng áng. 

Điều đặc biệt của những công cụ này là độ sắc bén. Bên cạnh đó, độ chính xác tới từng milimet của các sản phẩm này là đặc biệt quan trọng với rất nhiều các lĩnh vực, từ các nghi lễ ở đền chùa, nghề mộc, nghề thủ công truyền thống cho tới các đầu bếp sushi, vì mức độ chính xác của các lát cắt sẽ đóng vai trò quyết định vị ngon của các miếng sashimi và sushi. Vì thế, có thể nói, những sản phẩm khiến Nhật Bản tự hào một phần chính là nhờ sự chính xác cao, giống như những con dao này.

Bài viết liên quan:

▶ 5 loại dao làm bếp Nhật Bản tốt nhất dành cho các đầu bếp chuyên nghiệp

▶ 8 sự thật về dao bếp Nhật Bản có thể bạn chưa biết

Đồ sắt 

Nambu tekki tea pot
Nambu-Tekki

Những sản phẩm bằng sắt lại tạo nên sức hấp dẫn nhờ vẻ đơn giản của chúng. Rất nhiều sản phẩm, ví dụ như “Nambu Tekki” (đồ sắt Nambu) ở bức hình trên đây, được chế tạo bằng cách đổ gang lỏng vào trong một cái khuôn. Gần đây, những chiếc ấm trà Nambu Tekki đã thu hút được sự quan tâm từ khắp nơi trên thế giới nhưng điều đặc biệt nhất về những chiếc ấm này là khả năng dẫn nhiệt tuyệt vời. Rất nhiều nhà hàng tại Nhật Bản còn sử dụng những chiếc chảo “teppan” của Nhật Bản để nướng thực phẩm ví dụ như bò bít tết.

Những sản phẩm khác

Những đồ thủ công bằng kim loại truyền thống khác của Nhật Bản chủ yếu được làm từ các nguyên liệu như vàng, bạc, đồng, thiếc và sắt, được gọi chung với cái tên “gokin” (năm kim loại). Việc chế tạo những sản phẩm này cũng có nét khác biệt rất lớn. Có hai cách chính để tạo ra các sản phẩm kim loại này. Một số sản phẩm thì giống như đồ sắt Nambu Tekki ở trên, được tạo thành bằng cách đổ kim loại nóng chảy vào khuôn bằng sắt trong quá trình có tên là “chukin” (đúc), trong khi những sản phẩm khác ví dụ như những con dao được mài phẳng bởi quá trình “tankin” (rèn). 

Những sản phẩm kim loại đáng chú ý khác gồm có “Nihonto” (kiếm Nhật), nối tiếng vì sắc như dao cạo; cùng với miếng chặn tay cầm bằng kim loại (“tsuba”) được chế tác tinh xảo; và các sản phẩm nghệ thuật “Tokyo ginki” (đồ bạc của Tokyo) được làm từ bàn tay tài hoa của các nghệ nhân.

Đồ gốm và đồ thủy tinh

Sản phẩm gốm

[Ấm đựng rượu] OBORO LIQUOR BOTTLE BENI (Old Imari-Arita Wares) / BECOS

Các sản phẩm gốm của Nhật Bản được chia ra làm hai loại chính: gốm “toki” được làm từ đất sét và đồ sứ “jiki” được làm từ việc nung kèm các viên đá gốm. Các sản phẩm gốm Toki sẽ được nung sau khi được phủ bằng một loại men đặc biệt gọi là “uwagusuri” hoặc cũng có những sản phẩm không phủ bất kỳ loại men nào. Lớp men tráng này có tác dụng làm nâng cao chất lượng về màu sắc, bề mặt và cảm quan về sản phẩm. “Satsuma-Yaki” (đồ gốm Satsuma) là những sản phẩm thủ công mỹ nghệ rất nổi tiếng và được chia làm hai loại chính là “kuro satsuma” màu đen và “shiro satsuma” màu trắng. Còn gốm jiki thì được nung ở nhiệt độ cao và nổi tiếng về độ cứng của sản phẩm sau quá trình thủy tinh hóa. Một ví dụ nổi tiếng là sản phẩm Imari-Arita-Yaki (đồ sứ Imari-Arita) ở bức hình trên.

Nói tóm lại, đồ sành sứ của Nhật Bản rất đa dạng về chủng loại và mỗi sản phẩm lại có những nét hấp dẫn riêng. Bạn nhất định nên khám phá về thế giới các sản phẩm sành sứ của Nhật Bản để có thể tìm ra được sản phẩm phù hợp nhất với nhu cầu của mình nhé!

Đồ thủy tinh

HOSHIKENBISHI OLD PAIR (Edo-Kiriko) / BECOS

Bức hình này là sản phẩm Edo-Kiriko(tấm kính Edo), một sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống của Nhật Bản được công nhận bởi Bộ kinh tế, thương mại và công nghiệp Nhật Bản. Đây là một loại hình thủ công vô cùng tinh xảo, vì các sản phẩm được tạo hình bằng cách khắc lên bề mặt của các tấm kính. Những sản phẩm này thường xuất hiện ở các nhà hàng cao cấp và là sản phẩm được nhiều người tiêu dùng yêu thích và lựa chọn mua trong những dịp đặc biệt. “Edo Glass” là loại hình thủ công truyền thống được công nhận, nhưng ở Nhật còn có rất nhiều các sản phẩm thủy tinh khác trên khắp cả nước bao gồm “Tenma-Kiriko” (sản phẩm chạm khắc thủy tinh Tenma) ở vùng Osaka và “Shimadzu-Satsuma-Kiriko” (sản phẩm chạm khắc thủy tinh của Shimadzu – Satsuma) ở vùng Kagoshima.

Bài viết liên quan:▶ Sản phẩm thủ công truyền thống Nhật Bản: Thủy tinh Satsuma Kiriko

Búp bê Nhật Bản và các sản phẩm truyền thống may mắn

Búp bê Kokeshi

Miyagi-Dento-Kokeshi doll
Miyagi-Dento-Kokeshi

Tương truyền, búp bê Kokeshi có nguồn gốc từ những năm 1800 ban đầu là món quà lưu niệm ở các khu onsen ở vùng Tohoku ở phía Bắc. Bức hình này là hình ảnh “búp bê truyền thống Kokeshi của Miyagi”, một loại hình thủ công truyền thống được công nhận bởi Bộ kinh tế, thương mại và công nghiệp Nhật Bản. Tổng cộng có khoảng 10 đến 11 loại búp bê kokeshi với hình dáng và vẻ biểu cảm trên khuôn mặt hoàn toàn khác nhau. Cho dù có nhiều loại búp bê như vậy với những biểu cảm riêng nhưng tất cả các búp bê kokeshi đều rất được ưa chuộng.

Những con búp bê này đều có nét hấp dẫn rất riêng và từng sản phẩm đều thể hiện được sự tài hoa của những người thợ thủ công khi tạo ra các búp bê với khung cảnh thiên nhiên trù phú ở phía Bắc Nhật Bản.

▶Bạn yêu thích búp bê Nhật Bản? Hãy tham khảo thêm một số sản phẩm tại đây.

Búp bê Hina

Hina dolls on display
Hina-Ningyo

Búp bê Hina là đồ trang trí cho ngày lễ Hina Matsuri (Ngày búp bê/ngày của bé gái) vào ngày 3 tháng 3 hàng năm. Búp bê này được sử dụng đề cầu cho những bé gái sẽ có được sức khỏe và hạnh phúc trong tương lai. Những con búp bê ở hàng trên cùng được gọi là “dairisama” đại diên cho Hoàng đế (“Obina” – ở bức hình bên trái) và Hoàng hậu (“Mebina” ở bức hình phía bên phải) và đây là hai con búp bê bắt buộc phải có. Bên cạnh hai búp bê “dairisama”, còn có các con búp bê tượng trưng cho ba thị nữ hoàng cung và năm nhạc công Noh được thiết kế như trẻ nhỏ (“gonin-bayashi”) và một bộ búp bê hoàn chỉnh gồm có là “jugonin kazari” (gồm 15 con búp bê) hoặc “nanadan kazari” (bộ trang trí với bảy tầng). Toàn bộ set búp bê này sẽ được trang trí trên bảy bậc khác nhau, nhưng ngày này bộ trang trí này không phổ biến lắm. Tục lệ sắp xếp các búp bê vẫn còn rất thịnh hành trong xã hội Nhật Bản, nhưng ngày nay mọi người thường chỉ bày bộ búp bê dairisama mà thôi.

Có rất nhiều “Hina-Ningyo” (búp bê Hina) và “Hina-Gu” (phụ kiện Hina) được công nhận bởi Bộ kinh tế, thương mại và công nghiệp Nhật Bản là các sản phẩm thủ công truyền thống của Nhật Bản. Trong số đó, nổi bật nhất là búp bê Suruga Hina (“Suruga-Hina-Ningyo”).

Các sản phẩm búp bê khác

Ngoài các loại búp bê kể trên, ở Nhật Bản còn có rất nhiều các loại búp bê thủ công khác được làm ra tại Nhật Bản từ những năm 1600, ví dụ như búp bê “Hakata-Ningyo” (búp bê Hakata) với hình dáng và biểu cảm khuôn mặt khác nhau. Nếu bạn có cơ hội, chúng tôi khuyên bạn nên tìm hiểu và khám phá về tất cả các loại búp bê của Nhật Bản để tìm ra loại búp bê mà mình yêu thích.

Daruma

daruma
Daruma

Tương truyền rằng daruma bắt đầu xuất hiện ở Nhật Bản vào thời kỳ Edo (1603 – 1868), và người ta cho rằng những sản phẩm daruma mắt trắng thịnh hành ngày nay bắt đầu được tạo ra từ những năm 1800 vào giai đoạn cuối của thời kỳ Edo. Vào thời điểm đó, các con daruma đều có mắt đen, nhưng khách hàng thường phàn nàn về đôi mắt của sản phẩm này. Điều đó khiến các nghệ nhận chỉ vẽ mắt đen cho các sản phẩm daruma khi được khách hàng yêu cầu. Nếu không, họ sẽ để nguyên mắt daruma màu trắng để khách hàng có thể tự mình vẽ tùy theo ý thích của mình. 

Ngày nay, mọi người thường vẽ mắt bên trái cho daruma khi đang có một ước nguyện nào đó như muốn vượt qua một kỳ thi, giành chiến thắng, hoặc kinh doanh thuận lợi. Sau đó, họ sẽ vẽ mắt bên phải cho daruma khi lời ước nguyện của mình đã trở thành sự thật.

Maneki Neko (Mèo may mắn)

MANEKI NEKO FENG SHUI (WHITE) INNOCENT RELAX / BECOS

Ở Nhật Bản, Maneki neko từ lâu đã được coi là vật đem lại may mắn và tài lộc, hay còn được coi là thần tài. “Maneki neko” có nhiều hình dáng, được làm từ các chất liệu khác nhau như đất sét hoặc vải và có nhiều hình dáng, màu sắc vô cùng phong phú. Tuy nhiên, vận may mà chú mèo này đem lại sẽ tùy thuộc vào vị trí tay mà chú mèo giơ lên (tay trái, tay phải hay cả hai tay) cũng như màu sắc và độ cao của cánh tay mèo. Vì thế, nếu bạn muốn mua một chú mèo maneki neko, hãy đọc bài viết bên dưới của chúng tôi để biết các mẹo giúp bạn lựa chọn sản phẩm phù hợp. Vì đây là sản phẩm mang tính biểu tượng mang lại sự may mắn của Nhật Bản, ban nên đầu tư tiền để mua một chú mèo maneki neko chất lượng cao được làm ra bởi các nghệ nhân thủ công truyền thống tài hoa của Nhật Bản nhé.

Bài viết liên quan:

▶ Sản phẩm thủ công truyền thống Nhật Bản: Giới thiệu về mèo may mắn Maneki Neko

▶ 6 loại bùa may mắn ở Nhật Bản: Búp bê Daruma và mèo Maneki neko

Các sản phẩm đồ chơi thủ công cho trẻ em

Kendama

wooden kendama
Kendama

Đồ chơi “kendama” là sản phẩm có bề dày lịch sử lâu đời ở Nhật Bản, tương truyền đã xuất hiện ở các trò chơi kiểu này vào giai đoạn cuối thế kỷ 18. Người ta sẽ chơi trò này bằng cách cố gắng đưa quả bóng (tama) thăng bằng trên một khay nhỏ (kozara) hay khay lớn (ozara) nằm ở hai bên của sợi dây thừng, hoặc khay nhỡ (chuzara) nằm ở dưới đáy và gắn được đầu nhọn “kensaki” của thanh gỗ xuyên qua lỗ nằm ở dưới đáy của quả bóng tama.

Ngày nay, kendama đã trở thành trò chơi thịnh hành ở một số nơi trên thế giới. Những kỹ thuật mới để chơi kendama đang được phát triển thêm gần đây và thậm chí người ta còn tổ chức các cuộc thi đấu kendama tầm cỡ quốc tế.

Denden-Daiko

denden daiko
Denden-Daiko

Denden-Daiko là trò chơi được tạo ra để dỗ dành các em bé. Trò chơi này bao gồm một chiếc trống, hai bên trống sẽ buộc hai sợi dây và đầu sợi dây sẽ gắn hai quả bóng nhỏ. Khi cầm nó lên và lắc thì hai quả bóng sẽ đập vào mặt trống và tạo ra âm thanh. Biểu tượng ba dấu phẩy (mitsu domoe) trên mặt trống là biểu tượng được dùng để xua đuổi tà ma.

Đây là hình ảnh chiếc trống Denden-Daiko được mua cách đây 10 năm ở một cửa hàng có tên là “Nakajimaya Taikoten” ở tỉnh Yamagata. Đây là một cửa hàng wadaiko (trống Nhật Bản) đã có lịch sử phát triển từ năm 1832. Dây trống đã bị đứt nhưng sau này đã được sửa lại. Một nét đẹp của các sản phẩm thủ công truyền thống là ở chỗ những sản phẩm này có thể dễ dàng được sửa lại khi bị hỏng, qua đó người ta có thể liên tục sử dụng và truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác, từ đời ông bà truyền cho con cháu hoặc cha mẹ để lại cho các con chơi.

Các sản phẩm đồ chơi khác

Ngoài ra còn có rất nhiều các sản phẩm thủ công truyền thống của Nhật Bản dành cho trẻ nhỏ, ví dụ như các loại “koma” (con quay gỗ), trò chơi đập gỗ “daruma-otoshi” (người chơi sẽ lấy một cây búa nhỏ bằng gỗ và gõ vào các phần dưới của khối gỗ mà cố gắng không làm đổ cả khối gỗ) và trò chơi thăng bằng “yajirobe” sẽ không bị đổ cho dù chúng có bị đẩy sang một bên như thế nào đi chăng nữa. Bạn chắc chắn sẽ thấy thật thú vị khi quan sát và chơi món đồ thủ công truyền thống này khi đến thăm Nhật Bản.

Các sản phẩm làm từ tre/ gỗ

Đồ sơn mài

[Bình và chén uống rượu] 3 PIECES SENSUJI UCHI-NEGORO / BECOS

Đồ sơn mài được chế tác bằng cách sử dụng các đồ vật làm từ gỗ sau đó bôi một lớp nhựa từ cây sơn mài, hay còn gọi là “urushi”. Lớp sơn mài cứng cáp, khó bong tróc và không thấm nước, có đặc tính chống mục nát và có khả năng chịu nhiệt và điện khá tốt khiến những món đồ này trở nên vô cùng thiết thực.

Có nhiều loại đồ sơn mài khác nhau, chẳng hạn như “Wajima-Nuri” (đồ sơn mài Wajima) như trong hình trên được trang trí bằng cách phủ những lớp vàng, bạc, xà cừ hay những vật liệu quý khác lên lớp sơn mài. 

Bài viết liên quan:

▶ Sản phẩm thủ công truyền thống Nhật Bản: Nghệ thuật chế tác vàng lá Kanazawa

▶ 5 bộ đũa ăn sẽ khiến bạn thích mê dụng cụ ăn của Nhật Bản

Các sản phẩm mây tre

Suruga-Takesensuji-Zaiku lattice basket
Suruga-Takesensuji-Zaiku

Tre có xu hướng thích hợp với khu vực có khí hậu ẩm ướt và ấm áp, người ta cho rằng có khoảng 600 loại tre khác nhau ở Nhật Bản. Tuy nhiên, trong số đó chỉ có một số loại có thể sử dụng được để làm hàng thủ công mỹ nghệ, trong đó có loại tre đen, tre Henon và tre gỗ Nhật Bản mà chúng tôi có miêu tả dưới đây. Những loại tre này có đặc tính kháng khuẩn và chúng khá bền và linh hoạt, thậm chí có thể sử dụng làm bê tông cốt tre thay vì thép khi thiếu sắt. 

Tác phẩm bằng tre ở hình trên là “Suruga-Takesensuji-Zaiku” (đồ mây tre) của Shizuoka, đây là một nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống đã được Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp công nhận và được biết đến nhiều nhất với việc tạo ra những chiếc lồng côn trùng phức tạp. Hơn nữa, “Takayama-Chasen” (dụng cụ đánh trà Takayama) của Nara cũng rất nổi tiếng vì chúng được làm từ những sợi tre chắc chắn của loại tre Henon, tre đen và tre màu bồ hóng. Những chiếc chổi đánh trà này gồm từ 80-200 sợi tre mảnh mịn tạo thành. “Edo-Wazao” (chiếc cần câu Edo) cũng là một ví dụ tuyệt vời cho những dụng cụ đánh cá chất lượng cao xuất hiện ở Edo (mà hiện nay là Tokyo) từ giai đoạn Kyoho (1716-1736) của thời kỳ Edo.

Có nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống khác được làm bằng tre, có tính bền và dễ sử dụng trên khắp nước Nhật, trong đó phải kể đến “Katsuyama-Take-Zaiku” (đồ mây tre Katsuyama) của Okayama, “Osaka-Kongo-Sudare” (rèm tre Osaka-Kongo) của Osaka, “Beppu-Take-Zaiku” (sản phẩm mây tre thủ công Beppu) của Oita, và “Miyakonojo-Daikyu” (cung tên Miyakonojo) của Miyazaki.

Hơn nữa, tre còn có nhiều ích lợi khác và được dùng vào nhiều mục đích khác nhau như khung quạt gấp hay khung quạt tròn, cũng như khung các loại đèn lồng mà sẽ được trình bày ở phần sau. 

Những sản phẩm khác

Đất nước Nhật Bản trải dài từ phía Bắc xuống phía Nam và các vùng có khí hậu và thiên nhiên khác nhau, đa dạng phong phú các loại cây thân gỗ, từ cây lá kim đến cây lá rộng. Chính vì vậy, có rất nhiều các sản phẩm thủ công truyền thống làm từ gỗ đã tận dụng những đặc tính đặc biệt của từng loại cây khác nhau trên khắp đất nước.”Odate-Mage-Wappa” (hộp cơm bằng gỗ Odate) của tỉnh Akita đã tận dụng những đặc điểm của cây tuyết tùng Akita và những người thợ thủ công đã nhúng những tấm ván gỗ tuyết tùng vào nước nóng cho chúng mềm ra để dễ dàng uốn cong chúng theo hình dạng mong muốn. “Oku-Aizu-Amikumi-Zaiku” (giỏ Oku-Aizu) của tỉnh Fukushima sử dụng các loại dây leo tự nhiên như “hiroro” và “matatabi”. Ngoài ra còn có Hakone-Yosegi-Zaiku “tranh khảm gỗ Hakone” của Kanagawa sử dụng màu sắc tự nhiên của hơn 50 loại cây khác nhau. Ngoài ra còn rất nhiều những sản phẩm thủ công truyền thống khác vẫn được sản xuất cho đến ngày nay mà không thể giới thiệu được hết.

Giấy Washi/ Origami

Giấy Washi

Washi paper
Washi

Người ta cho rằng kỹ thuật làm giấy “tamezuki” của Nhật Bản có nguồn gốc từ Trung Quốc và du nhập vào Nhật bản từ trước thời kỳ Asuka (592-710). Đến thời Nara (710-794) giấy này đã được sản xuất trên cả nước với rất nhiều loại giấy washi có những đặc tính khác nhau trong sản xuất. Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp công nhận chín loại giấy washi là sản phẩm thủ công truyền thống của Nhật Bản nhưng ngoài ra còn rất nhiều loại giấy washi khác được sản xuất trên khắp nước Nhật ngày nay. 

Origami

Origami crane
Origami

Origami có lịch sử lâu đời và được cho là bắt đầu từ khoảng năm 1700 khi nguyên mẫu của những con hạc và con thuyền giấy ngày nay được gấp bằng giấy washi. Mặc dù ngày này việc gấp origami bằng giấy washi màu không còn phổ biến nhưng vẫn có những phương pháp gấp giấy từ xa xưa được sử dụng cũng như những kỹ thuật gấp giấy mới liên tục được tạo ra mang lại rất nhiều tác phẩm origami thú vị và bắt mắt.

Dụng cụ viết

Bút lông

[Cọ trang điểm] Bộ 9 cọ trang điểm / BECOS

Khi thư pháp phổ biến đến cả những người dân thường vào khoảng thế kỷ thứ 18, bút lông cũng trở thành một vật dụng thiết yếu. Ngày nay, “Kumano-Fude” (bút lông Kumano) như hình trên đã được sử dụng để viết thư pháp, vẽ tranh và làm cọ trang điểm. Bộ cọ trang điểm Kumano-Fude nổi tiếng đến mức ngày nay Kumano trở thành trung tâm sản xuất chính của sản phẩm này. Những chiếc cọ lông chất lượng cao này rất được những chuyên gia trang điểm yêu thích và sử dụng cho đến ngày nay.

Bài viết liên quan:

▶ 4 dụng cụ trang điểm Nhật Bản được người Nhật khuyên dùng

▶ 5 loại bút viết Nhật Bản được yêu thích sẽ tô điểm thêm cho cuộc sống của bạn

Các tác phẩm bằng đá

Đèn lồng bằng đá

ishidoro (stone lanterns) lined up
Ishidoro

Đèn lồng đá có lịch sử lâu đời ở Nhật Bản. Người ta cho rằng chúng được sử dụng làm đèn chiếu sáng buổi tối ở các đền chùa ở Nhật Bản trong thời kỳ Heian (794-1192) và thậm chí ngày nay, chúng trở thành một phần không thể thiếu trong những khu vườn Nhật Bản truyền thống. Các khu vực sản xuất đèn lồng đá chính bao gồm Ibaraki, nổi tiếng với “Makabe-Ishidoro” (đèn lồng đá Makabe); Aichi nổi tiếng với “Okazaki-Sekkohin” (đèn lồng đá Okazaki), Kyoto với đèn “Kyo-Ishi-Kogehin” (đèn lồng đá Kyo) và Tottori với đèn “Izumo-Ishidoro” (đèn lồng đá Izumo).

Những sản phẩm khác

Tranh khắc gỗ (Ukiyo-e)

Ukiyo-e

Những bức tranh khắc gỗ Ukiyo-e được tạo ra bằng cách chà xát các bản khắc gỗ lên các tờ giấy. Các thiết kế được chạm khắc vào những bức tranh khắc gỗ này sử dụng những công cụ như đục, đẽo và những phần nhô ra phía trên sẽ được in lên mặt giấy để tạo thành bức tranh. Người ta sử dụng một dụng cụ gọi là “baren” để tạo áp lực lên bề mặt giúp phân bố hình ảnh màu sắc được đồng đều. 

Tranh khắc gỗ được du nhập từ Trung Quốc vào Nhật Bản từ khoảng thế kỷ thứ 8 nhưng đặc biệt được phổ biến trong thời kỳ Edo (1603-1868) cùng với tranh phù thế “ukiyo-e”. Tranh ukiyo-e đã mang đến những kỹ thuật mới cho tranh khắc gỗ như chuyển màu và “kento” là những kỹ thuật thực hiện trên cạnh của bản khắc gỗ để đảm bảo giấy được đặt chính xác vào vị trí sau khi di chuyển hình ảnh. Các bản tranh phù thế ukiyo-e đầu tiên thường chỉ có một màu mực là loại mực đen và được gọi là “sumi-zurie”. Tuy nhiên, vào đầu những năm 1700, các bản in màu dần trở nên phổ biến và mỗi màu được in riêng biệt vào giấy. Điều này có nghĩa là cần phải có các biện pháp phòng ngừa để đảm bảo tất cả các lớp màu chồng lên nhau một cách hoàn hảo. Chính điều này đã khiến kỹ thuật kento trở nên hoàn thiện vào giai đoạn giữa và đầu những năm 1700. Lúc này đã có loại tranh “nishiki-e” hay ukiyo-e đa màu sắc và đó là một trong những lý do tranh phù thế ukiyo-e phát triển mạnh mẽ. 

Một trong những bản tranh khắc gỗ nổi bật nhất là “fukei-ga” (tranh phong cảnh) có tên là “Năm mươi ba ga tàu của Tokaido” là một bản in phong cảnh mô tả khung cảnh của con đường chính từ Nihhobashi ngày nay ở Tokyo (như hình trên) tới Kyoto. Hơn nữa, ngoài “fukei-ga” còn có bức tranh “bijin-ga” (những bức tranh về những người phụ nữ đẹp) và những bức tranh in hình ảnh gợi dục gọi là “shunga” thể hiện đời sống tình dục khá mở của xã hội vào thời điểm đó.

Cây thế (Bonsai)

Bonsai

Nghệ thuật cây cảnh bonsai Nhật Bản (bonsai) một phần bắt nguồn từ văn hóa làm vườn cổ của người Trung Quốc và đã có lịch sử phát triển gần 1000 năm. Trong thời gian này, nghệ thuật bonsai đã chịu ảnh hưởng lớn từ đạo Phật và Thiền. Chữ “bon” trong từ “bonsai” có nghĩa là một cái đĩa hoặc cái khay và “sai” có nghĩa là trồng trọt, nên khi ghép lại với nhau thì có nghĩa là “trồng cây trong một cái đĩa”. Cây thường có chiều cao thấp hơn một mét và được phân loại theo kích thước tành “shohin” (chiều cao 15 – 20 cm), “kifu” (20- 35 cm), “chuhin” (35 – 60 cm) và “daihin” (60 – 120 cm). Thậm chí còn có những cây bonsai với tuổi thọ xấp xỉ 800 năm.

Những loại cây thường được dùng để làm bonsai gồm cây “matsu” (cây thông Nhật, bao gồm thông đỏ, thông đen và thông trắng), “momiji” (cây dẻ quạt), “ume” (cây mận Nhật), “keyaki” (cây zelkova Nhật Bản), “Karin” (gỗ hồng Miễn Điện), “shinpaku” (cây bách xù Trung Quốc), “tosho” (cây bách xù kim), “sakura” (hoa anh đào Nhật Bản và “satsuki” (phong lan). Nếu bạn không thể mua cây bonsai ở Nhật Bản rồi đem về nước, bạn có thể tự chọn cho mình một cây ở nước mình rồi trồng trên một cái chậu cây nhỏ. Hình dáng đẹp nhất của bonsai sẽ giống như hình dáng của cây khi được trồng ngoài trời, nhưng ở kích cỡ thu nhỏ, đem lại vẻ chân thực cho tác phẩm. Cây bonsai không cần phải phát triển từ bất kỳ loại hạt giống cụ thể nào, vì thế bạn có thể trồng bất kỳ loại cây nào thành bonsai.

Tatami

tatami
Tatami

Chiếu Tatami đang ngày càng trở nên phổ biến trên khắp thế giới. Có thể nói rất nhiều đồ thủ công mỹ nghệ truyền thống của Nhật Bản được giới thiệu trong bài viết mặc dù phát triển ở Nhật Bản nhưng đều sử dụng các kỹ thuật có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng chiếu tatami là một sản phẩm hoàn toàn của Nhật Bản và cũng có nguồn gốc từ đất nước này. Chiếu tatami lâu đời nhất tồn tại ở Nhật Bản là từ thời kỳ Nara (710-784) và được bảo quản tại Kho lưu trữ Shosoin của chùa Todaiji ở Nara.

Người ta dệt một loại cỏ có tên gọi “isuga” (cói mềm) thành nhiều lớp và các đầu được bịt kín lại bằng một mảnh vải gọi là “tatamiberi” (hai dải vải được nhìn thấy ở phía trên bên tay phải của hình) để tạo thành tatami. Trước đây, tatamiberi sẽ có màu sắc khác nhau tuỳ vào địa vị xã hội của người sử dụng nhưng ngày nay bạn có thể thoải mái sử dụng các loại tatamiberi với nhiều màu sắc khác nhau. Một chiếc chiếu tatami mới có màu xanh của cỏ và mùi của igusa khá hăng nhưng dần dần khi được sử dụng nhiều, chiếc tatami sẽ chuyển dần sang màu cỏ úa. Mặc dù thông thường các tatami có hình chữ nhật nhưng ngày này cũng có nhiều loại tatami với hình dáng khác nhau, chẳng hạn như chiếc “Ryukyu-Datami” (Ryukyu tatami) có hình vuông .

Bài viết liên quan: ▶ 13 điều có thể bạn chưa biết về chiếu Tatami [tsunagu Japan]

Futon

Futon

Futon có thể được phân loại một cách rộng rãi thành “shiki-buton” được dùng thay cho đệm và “kake-buton” được đặt lên trên như một lớp chăn. Lịch sử của futon tương đối gần đây và được bắt đầu sử dụng một cách rộng rãi từ khoảng năm 1900-1930. Trước đó, các lớp “tatami” (thảm cói dệt) hoặc “mushiro” (thảm rơm đan lẫn với thân lúa hoặc lúa mì khô) được sử dụng làm đệm thay vì dùng shiki-buton. Kimono được giới quý tộc sử dụng để thay thế cho kake-buton trong khi dân thường sử dụng mushiro hoặc một loại thảm khác. 

Shiki-buton thường được làm từ bông, trong khi kake-buton được làm từ bông và bên trong nhồi lông vũ, và loại futon rẻ tiền hơn thường được nhồi bằng polyester. Futon có rất nhiều lợi ích. Trái ngược với những tấm nệm, futon có ưu điểm là nhẹ, dễ di chuyển, cho phép thoải mái phơi khô dưới ánh nắng và cất giữ ở bất kỳ đâu, giúp cho không gian của phòng ở được thoáng đãng. Để biết thêm thông tin chi tiết về futon, hãy tham khảo bài viết dưới đây. 

Bài viết liên quan: ▶ 10 loại đệm futon và thảm tatami của Nhật Bản đem đến cho bạn cảm giác thư thái và dễ chịu

Quạt Nhật Bản: Dáng gấp và dáng tròn

Quạt Kyo-Sensu / BECOS

Quạt là một trong những sản phẩm thủ công truyền thống nổi tiếng tại Nhật Bản dù dáng gấp hay dáng tròn đều được làm bằng khung tre và dán giấy washi.

“Senshu” (quạt dáng gấp) đã bắt đầu được sử dụng ở Nhật Bản vào đầu thời kỳ Heian (năm 800 sau CN) và chiếc quạt Senshu lâu đời nhất còn tồn tại là chiếc quạt được ỉm thấy trên cánh tay của tượng Phật quan âm nghìn tay ở đền Toji ở Kyoto, có niên đại từ năm 877. Vào thời giann đó, những chiếc quạt Senshu sử dụng giấy washi được xem là những món đồ xa xỉ và thường chỉ có giới quý tộc sử dụng. Mãi đến thời kỳ Kamakura (1185-1333) thì những chiếc quạt mới trở nên phổ biến.

Bên cạnh đó, nguyên mẫu của loại quạt “uchiwa” (quạt tròn) được gọi là “sashiba/sashiha” là loại quạt có nguồn gốc từ Trung Quốc du nhập vào Nhật Bản vào thời kỳ Kofun (khoảng năm 250-538) và quạt uchiwa sử dụng tre và giấy washi mà chúng ta đã quen thuộc ngày nay được sáng tạo ra vào nửa sau thời kỳ Heian (khoảng năm 1100). Quạt Uchiwa được phổ biến rộng rãi vào đầu thời kỳ Edo (1603-1867) và được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau bao gồm việc nấu nướng, đốt lửa và làm mát. Thậm chí ngay cả đến ngày nay, những chiếc quạt uchiwa vẫn được sản xuất trên khắp đất nước bằng tre và giấy washi nhưng chúng thường bị những chiếc quạt nhựa sản xuất hàng loạt làm lu mờ, đến mức nhiều người Nhật ngày nay không biết đến vẻ đẹp nguyên bản của chiếc quạt uchiwa và làn gió nhẹ nhàng mà chiếc quạt tre này mang lại.

Bài viết liên quan:▶Sản phẩm thủ công truyền thống Nhật Bản: Giới thiệu quạt gấp Kyo-Senshu

Pháo hoa

senko-hanabi fireworks
Senko-Hanabi

Pháo hoa gắn liền với mùa hè ở Nhật Bản. Người ta tin rằng loại pháo hoa cầm tay đã được phổ biến ở Edo vào những năm 1600. “Senko-Hanabi” (pháo dây cầm tay) như ở hình trên được dịch là “pháo hoa” và được đặt tên này vì ban đầu chúng được xếp đặt ngay ngăn thành hàng trong các vòng tròn giống như hương được dâng lên ban thờ Phật. Pháo hoa bắt đầu được bọc trong giấy Washi vào nửa sau thời kỳ Edo (khoảng năm 1760 – 1800) và vẫn như vậy cho đến ngày nay.

Những màn pháo hoa được vẽ trên nền khung cảnh mùa hè Nhật Bản tạo cảm giác đẹp lung linh huyền ảo.

Những lễ hội pháo hoa dù lớn hay nhỏ đều được tổ chức hàng năm ở Nhật Bản. (Lưu ý: hầu hết các lễ hội pháo hoa trong năm 2020 đã bị huỷ bỏ do dịch Covid-19). Người ta cho rằng những lễ hội pháo hoa có nguồn gốc từ nạn đói khủng khiếp Kyoho vào năm 1733, khi đó lễ hội pháo hoa được tổ chức ở Ryogoku, Tokyo để thờ một vị thần nước cầu nguyện cho những người đã mất được yên nghỉ và mong cho mùa màng không bị côn trùng phá hoại. Pháo hoa được cho là đã được bắn trong thời gian này, bên cạnh đó vẫn có những giả thuyết khác tồn tại về sự ra đời của pháo hoa.

Wadaiko (những chiếc trống Nhật Bản)

japanese drums taiko
Wadaiko

Những chiếc trống Wadaiko là những đồ vật không thể thiếu trong các lễ hội của Nhật Bản. Những chiếc trống có lịch sử khá lâu đời và người ta cho rằng chúng đã được sử dụng như một hình thức liên lạc trong thời kỳ Jomon (12.000 TCN- 300TCN). Sau đó, vào thời kỳ Kamakura (1185-1333), những chiếc trống taiko được chơi cùng với sáo trúc gọi là “shinobue” và những nhạc cụ có đai tang trống bằng kim loại được gọi là “Ohayashi-Daiko”. Trong thời kỳ chiến tranh (1467-1573), trống “Jin-Daiko” (trống dùng trong chiến tranh) được sử dụng để tập hợp quân đội và trong thời kỳ Edo (1603-1868), trống taiko trở thành một phần không thể thiếu trong các lễ hội.

Có nhiều loại trống wadaiko khác nhau nhưng người ta nói rằng thường mất khoảng 3 năm để làm ra một chiếc trống khiến đây thực sự trở thành một nghề thủ công truyền thống đòi hỏi rất nhiều thời gian để sản xuất.

Wagasa (những chiếc ô truyền thống Nhật Bản)

japanese umbrellas
Wagasa

Người ta cho rằng những chiếc ô ở Nhật Bản có nguồn gốc vào khoảng thời kỳ Heian (794-1185) khi chúng được du nhập từ Trung Quốc vào Nhật Bản cùng với Phật giáo và nhiều điều văn hóa nữa. Vào thời điểm đó, những chiếc ô có hình dạng giống như những tán cây và không được dùng để che mưa mà thường chỉ dành cho các quý tộc để che nắng và bảo vệ bản thân khỏi những linh hồn xấu xa. Những chiếc ô gấp wagasa kiểu hiện đại dùng để che mưa được sáng tạo ra vào thời kỳ Azuchi-Momoyama (1573-1603) và những người dân thường bắt đầu sử dụng những chiếc ô từ giữa thời kỳ Edo (1716-1829). Những chiếc ô lúc này không chỉ được sử dụng cho các mục đích thiết yếu mà còn như một phụ kiện thời trang, chính vì thế ô wagasa có nhiều kiểu dáng và màu sắc đa dạng.

Cũng giống như những sản phẩm thủ công truyền thống khác, wagasa được làm từ các vật liệu tự nhiên như giấy Washi, tre, gỗ và chúng nhô dài thẳng ra chứ không có hình cung giống như những chiếc ô phương Tây.

Ngày nay, bạn sẽ không thường xuyên nhìn thấy những chiếc ô wagasa truyền thống và vẻ đẹp của những chiếc ô này rất đáng để ngắm nhìn.

Đèn lồng

chochin japanese lanterns
Chochin

Bạn có thể thấy đèn lồng được treo tại các lễ hội và các đền thờ. Những chiếc đèn lồng ở Nhật Bản có lịch sử bắt nguồn từ thời Muromachi (1336-1573), khi chúng được mang từ Trung Quốc sang. Tuy nhiên, những chiếc đèn lồng gấp có hình dáng tương tự như đèn lồng mà chúng ta thấy ngày nay được sáng tạo ra vào cuối thời Muromachi và được dùng cho các bàn thờ Phật giáo. Những chiếc đèn lồng nhẹ, di động được phát triển trong thời kỳ Azuchi-Momoyama (1573-1603) và từ khi nến được sản xuất hàng loạt vào giữa thời kỳ Edo (1716-1829) thì đèn lồng không chỉ dành cho giới quý tộc và thượng lưu nữa mà trở nên sẵn có hơn nên ngay cả những người dân bình thường cũng có thể sử dụng được. Do đó, thời kỳ này cũng có nhiều loại đèn lồng khác nhau ra đời.

Ngày nay, đèn lồng được sản xuất ở nhiều nơi khác nhau trong đó có tỉnh Gifu với những chiếc đèn lồng “Gifu-chochin” nổi tiếng và tỉnh Fukuoka có đèn lồng “Yame-Chochin” được Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp công nhận.

Những sản phẩm thủ công mỹ nghệ Nhật Bản đã trở thành những tác phẩm nghệ thuật hiện đại

Trong thời gian gần đây, nhiều nghệ nhân và các nhà thiết kế đã hợp tác để mở trộng thị trường hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống của Nhật Bản, đưa những sản phẩm vượt ra khỏi khuôn khổ thông thường bằng cách sáng tạo những tác phẩm nghệ thuật hiện đại đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Do những sản phẩm thủ công hiện đại được tiếp nối những kỹ thuật truyền thống bền vững nên chúng có chất lượng tốt, mẫu mã đẹp và dễ dàng hoà nhập với lối sống hiện đại.

Các bài viết liên quan:

▶ Giới thiệu 25 món đồ thủ công nghệ thuật mang phong cách hiện đại của Nhật Bản

▶ 5 phụ kiện trang sức Nhật Bản phù hợp với mọi trang phục và sự kiện

Nếu bạn muốn gửi phản hồi về bài viết, hay có ý tưởng muốn chia sẻ, hoặc câu hỏi liên quan đến Nhật Bản, vui lòng chia sẻ trên trang Facebook của chúng tôi!

*Không thể vận chuyển sản phẩm đến một số quốc gia. Vui lòng tham khảo trang web của đại lý bán lẻ để biết thêm thông tin chi tiết.

Thông tin trong bài viết được cập nhật tại thời điểm công bố

You May Also Like